Türkiye'de Snel VeYönetmenlik Süreci

Türkiye'de Snel VeYönetmenlik Süreci

Mustafa Tutsak

Elektrik-Elektronik Mühendisi

Thyssenkrupp asansör san.Tic.A.Ş

Avrupa Birliği ülkelerinde hizmet veren asansörlerin çoğunun eski ve mevcut güvenlik seviyelerinin düşük olması sebebiyle Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN), mevcut asansörlerin emniyet şartlarının geliştirilmesine yönelik bir Avrupa Standardı (EN 81-80) yayınlamıştır. SNEL (Mevcut Asansörler için Emniyet Normu) olarak da  isimlendirilen bu standart, her biri ayrı bir risk değerlendirmesiyle analiz edilmiş bulunan muhtelif tehlikeleri ve tehlikeli durumları sınıflandırmıştır. Bu standart, ayrıca emniyetin kademeli olarak artırılması amacıyla düzeltici eylemlerin bir  listesini sunmaktadır. Tüm eski asansörler bu kontrol listesi esas alınarak kontrol edilmesi ve eksiklerin giderilerek  emniyetli hale getirilmesi amaçlanmıştır. Snel, Avrupa'da halen etkisini göstermeye başlamış ve dolayısı ile Türkiye gibi Avrupa dışında ki benzeri ülkelerde de bir referans olarak kullanılabilecek bir enstrüman olmuştur.

Ülkemizde yaklaşık 250 bin adet asansörün bulunduğu ve bu asansörlerin yaklaşık yüzde 60 - 65'inin günümüzdeki mevcut güvenlik koşullarını taşımadığı ve kullanılmasının sakıncalı olduğu tahmin edilmektedir. Eski asansörlerin yetersiz veya hiç bakım görmediği gerçeği maalesef bugüne kadar pek çok kişi tarafından göz ardı edilmiştir. O asansörlerin montajının yapıldığı tarihte ki teknoloji, bugün artık tamamen değişmiş olmasına rağmen, bu asansörler yeni ve modern teknolojilere uygun hale getirilmemiştir. Hatta bu arada Standartlar, Yönetmelikler değişmiş ama bu değişiklikler de asansörlere yansıtılmamıştır. Söz konusu eski asansörlerin, genellikle aylık bakım (sadece arızaya müdahale edilerek) ve yıllık fenni muayeneye tabi olmadan çalıştırıldığı ve kullanıcılar için yaşamsal riskler taşıdığı bilinmektedir. Avrupa Birliği Uyum yasaları çerçevesinde ülkemizde de SNEL (Mevcut Asansörler için Güvenlik (Normu) bir yol gösterici olarak alınarak 01 Ocak 2012 tarihinden başlayarak geçerli olmak üzere başlatılacaktır.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından bu konu ile ilgili yönetmelik hazırlığı yapılmış ve hazırlanan yönetmelik taslağı sektördeki ilgili aktörlerin görüş ve önerilerine sunulmuştur. Bu yönetmelik taslağı çerçevesinde 4 yıl süresince ülkemizdeki asansörlerin tarama ve Raporlanmasının tamamlanması hedeflenmiştir. Bu taslakta;

• İhale ile en az 16 büyük şehir merkezinde teşkilatlanarak temsil edilen ve TS EN 17020 standardına göre asansörler konusunda akredite olan A tipi muayene kuruluşuna bu görev verilmesi,
• 95/16/AT Asansör Yönetmeliğinin zorunlu uygulamayagirdiği 15.08.2004 tarihinden önce monte edilmiş olan ve halen faal durumda bulunan asansörleri kapsayacağı,Mevcut asansörün güvenlik seviyesinin iyileştirilerek arttırılmasına yönelik kategori A' da sınıflandırılmış olantehlikelerin, rapor tarihinden itibaren 2 yıl içerisinde giderilmesinde,
• Kategori B' de sınıflandırılmış olan tehlikelerin,rapor tarihinden itibaren 3 yıl içerisinde giderilmesinde,
• Kategori C' de sınıflandırılmış olan tehlikelerin, rapor tarihinden itibaren 4 yıl içerisinde giderilmesinde,
• Kategori D' de sınıflandırılmış olan tehlikelerin giderilmesi tavsiye edilir. Bu işlemler, Kategori C de belirtilen tehlikelerle birlikte eş zamanlı olarak tamamlanır.
• Yapılan incelemeler neticesinde, mevcut asansörde tespit edilen tehlikelerin giderilerek güvenlik seviyesinin kategori A, B ve C ve D' ye uygun olarak asgari şartlarda sağlanıp sağlanmadığına dair kontroller, iyileştirmeyi takip eden yıllık kontrol aşamasında TS EN 17020 standardına göre asansör konusunda akredite olmuş A tipi muayene kuruluşu tarafından yapılacağı, belirtilmektedir.

Ayrıca, Asansörlerin piyasaya arzından sonraki süreci ele alan ve bu konuda asgari  kriterler getiren 18 Kasım 2008 tarihli ve 27058 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış ve 18 Mayıs 2009 tarihinde zorunlu uygulamaya giren Asansör Bakım ve İşletme Yönetmeliği'nde değişikliğe gidilmiş ve "Asansör Bakım Ve İşletme Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Taslağı" hazırlanmış ve sektördeki ilgili aktörlerin  görüş ve önerilerine sunulmuştur. Bu değişikliğe dair yönetmelik taslağında yıllık kontrol aşamasında, kontrol yapacak olan A tipi muayene kuruluşları ile ilgili olarak da;

• 01 Ocak 2012 tarihi itibarıyla asansörlerin yıllık kontrollerinde görev alacak A Tipi Muayene kuruluşunun belirlenebilmesi amacıyla, Belediye veya Belediye hudutları dışındaki yapılar için Valilik veya ilgili kanunlar çerçevesinde yapı ruhsatı vermekle yetkilendirilen kurum ve kuruluşları tarafından alınacakbaşvurular neticesinde, muayene personel sayısı varsa konuya ilişkin alacağı taşeronluk hizmetlerinin detayları, yıllık kontrol işinin etkin bir şekilde yürütülebilmesi amacıyla yeterli sayıda uygun ekipmanla donatılmış olması, yıllıkkontrolde kullanılmak üzere hazırlanacak olan dokümanlar dikkate alınarak A Tipi Muayene kuruluşunun yeterliliğiincelenir ve söz konusu kriterler kapsamında tespit edilen en uygun muayene kuruluşuna, imzalanacak görevlendirme sözleşmesi neticesinde Belediye veya Belediye hudutları dışındaki yapılar için Valilik veya ilgili kanunlar çerçevesindeyapı ruhsatı vermekle yetkilendirilen kurum ve kuruluşları tarafından gerekli yetki verilir, olarak belirtilmektedir.

01 Ocak 2012 tarihinde başlaması planlanan mevcut asansörlerin iyileştirilmesi ile ilgili süreçte belirsizliklerde görmekteyiz. Şöyle ki;

• Eski asansörlerin kullanıcılar için yaşamsal riskler taşıdığı bilindiğinden konuya sosyal projeler çerçevesinde bakılarak, kamu tarafından teşvik ve uzun vadeli kredi seçenekleri getirilmesi gerekmektedir.

• Kamuya açık, toplumda herkesin kullanımı önünde herhangi bir engel bulunmayan asansörlerin, işletme alındıkları süreçten itibaren de  kamusal bir bakışla denetimlerinin sağlanması önemlidir. Denetim süreçlerinin akredite olmuş ticari kuruluşlar tarafından gerçekleştirilmesi, kamu denetiminin önemli olduğu bu alanı ticari bir alana dönüştürecektir. Sağlıklı bir denetim ancak ticari kaygılardan uzak, kamu yararı amaçlı kuruluşların kontrolünde gerçekleştirilebilir. CE belgelendirilmesinde bu süreç kötü yönetilmiştir.

• Belediyelerin ve A tipi muayene kuruluşlarının ihale süreçleri ve düzenlemeleri belirsizdir. Uygulamada kötü yönetilen bir Yapı Denetim uygulaması bilinmektedir.
• İskânı olmayan binalarda yıllık kontroller yapılmadığı (iskanı olanlarda da çok azında ruhsat yenilemeleryapılmaktadır) bilinmektedir. Burada bulunan asansörlerdeki yaşamsal riskler yok mu sayılacaktır? Bunlar nasıl denetlenecektir.

Bütün bunlara rağmen, yine de, oldukça eskimiş durumda olan bu asansörler, iyi bir bakım ve eksiksiz bir modernizasyon ile daha verimli, daha emniyetli, daha konforlu bir hale getirilebilir. Bu kategoride olan asansörlerin emniyetsiz oldukları ve büyük bir tehlike arz et-tikleri açıktır. Bu tehlikeyi ortadan kaldırmanın tek çaresi, kullanılmış olan teknolojiyi bu günkü seviyeye getirmek ve bu konuda hiçbir taviz vermemektir. Böylece, ülkemizdeki asansörlerin emniyet ve erişilebilirliği artacağı ve yaşamsal risklerin azalacağı açıktır. Bunun için de 01 Ocak 2012 tarihinde başlayacak olan eski asansörlerin güvenlik seviyelerinin artırılması konusu asansör kullanıcılarına,  sahiplerine, asansör endüstrisi ve asansörü denetleyen organlarda görevli olanlar tarafından anlanması, benimsenmesi ve iyi yönetilmesi gerekmektedir.